Het Sint-Annadorp: een experimenteel solidair ecosysteem
Ontstaan uit de grondige transformatie van het voormalige Sint‑Anna‑ziekenhuis in Anderlecht, groeit het Sint‑Annadorp vandaag uit tot een levendig ecosysteem waar solidariteit en participatie de bouwstenen vormen. In het hart van een populaire en multiculturele wijk krijgt het dorp stap voor stap vorm, gedragen door twee filantropische Fondsen beheerd door de Koning Boudewijnstichting. Het concept is eenvoudig maar krachtig: iedereen doet mee. Verenigingen op het gelijkvloers, bewoners op de verdiepingen en… de hele wijk errond. Samen creëren ze een plek die bruist, verbindt en vernieuwt. Op weg naar de ontdekking van een unieke omgeving waar meedoen vanzelfsprekend wordt!
“Hier kwam vroeger de ziekenwagen binnen… en daar, dat was de hoofdingang van het ziekenhuis.” Een bezoek aan het Sint‑Annadorp in 2026, in het gezelschap van huidig coördinator Bernard Du Four, voelt een beetje alsof je door de tijd wandelt. Alleen is hier geen spoor van stof of verstilde herinneringen. Integendeel: er beweegt van alles. Mensen lopen voorbij, stemmen galmen door de gangen, er wordt gewerkt, gelachen, geroepen — het bruist aan alle kanten.
In het hart van Anderlecht, op een steenworp van de Sint‑Guidokerk, kreeg het voormalige Sint‑Anna‑ziekenhuis — ooit eigendom van een Franse religieuze congregatie — na een zware brand in 2016 een volledig nieuw leven. Het aartsbisdom Mechelen‑Brussel, sinds 2019 eigenaar via vzw Rafaël, renoveerde het gebouw van kelder tot dak.
Vandaag vormt een overdekte doorgang, voor iedereen toegankelijk, de kloppende kern van het dorp. Ze verbindt twee straten met elkaar en nodigt voorbijgangers uit om even te vertragen. Tafels, zetels en groene planten creëren een warme plek voor een pauze of een praatje, terwijl de gevels van de acht verenigingen die er sinds december 2023 hun plek vonden, nieuwsgierigheid opwekken en verhalen prijsgeven.
Een plek waar honderden diensten samen één verhaal vormen
In het Sint‑Annadorp ontvouwt de verenigingswereld zich in al haar rijkdom en diversiteit. Je vindt er een sociaal wassalon, een sociaal restaurant dat elke maand meer dan 600 maaltijden serveert, begeleiding voor migranten, opvang voor mensen met een zware mentale beperking, een syndicale permanentie, conversatietafels en taallessen. Er is een voedselbank die 2.500 pakketten per maand verdeelt, een tweedehandswinkel, een onthaalbureau voor nieuwkomers en zelfs een pastoraal centrum. Alles ademt nabijheid, ondersteuning en ontmoeting.
Tussen al die dynamiek staat één actor centraal: het Sociaal Verhuurkantoor (SVK) Sohab. Het beheert de verhuur van de 51 studio’s en sociale appartementen, verspreid over vier verdiepingen van het voormalige ziekenhuis — samen goed voor 10.000 m². Zo’n 150 bewoners wonen er, vooral eenoudergezinnen en minderjarigen in een kwetsbare situatie. Zij krijgen er niet alleen een dak boven het hoofd, maar ook sociale begeleiding op maat.
“Het dorp wordt gekenmerkt door een enorme mix van nationaliteiten en verschillende geloofstradities”, vertelt Bernard Du Four, coördinator van Sint‑Annadorp en directeur van de katholieke vzw Rafaël, de centrale motor achter dit ecosysteem. “Veel bewoners hebben oorlog meegemaakt of leefden in zware sociale omstandigheden — bronnen van stress en ontworteling.”
Waar het om draait: kansen creëren en mensen laten groeien
Een wirwar van verenigingen en uiteenlopende structuren? Helemaal niet. Wat het Sint‑Annadorp samenhoudt, is het Coliso‑principe — Co‑living Sociaal en Solidair — een manier van samenleven die inzet op solidariteit en participatie op elk niveau. En dat voel je in alles.
Zo organiseert PLOUF, de vzw achter het sociale wassalon, om de zes weken kinderopvang zodat huurders kunnen deelnemen aan de bewonersraden van het SVK. En de huurders zelf? Die engageren zich — vanaf de dag dat ze er intrekken — om vrijwillig mee te draaien in minstens één van de activiteiten op de site. Neem Tala, politiek vluchtelinge sinds 2011 en vandaag vrijwilligster bij de voedselbank: “Ik heb alle mogelijke jobs gedaan sinds ik in België ben: afwassen, toiletten poetsen, bedienen… Maar hier voel ik mij het beste. Hier word ik eindelijk aanvaard. Ik heb opnieuw vertrouwen gekregen.”
Volgens coördinator Bernard Du Four, eveneens directeur van vzw Rafaël, is dat engagement essentieel: “Dat ‘contract’ helpt bewoners om stap voor stap hun plek te vinden in het leven van het dorp. Dat vraagt tijd, maar precies daardoor kan dit sociale en solidaire experiment groeien.”
Ook de openheid naar de buurt en naar heel Anderlecht is een bewuste keuze. Vanaf het eerste ontwerp werd daar rekening mee gehouden. De grote vitrines langs de overdekte doorgang nodigen voorbijgangers uit om zomaar binnen te stappen. En alle diensten van de verenigingen staan open voor buurtbewoners — van het sociale restaurant van 200 m², dat met zijn professionele keuken het zenuwcentrum van de site wil zijn, tot de taal‑ en ontmoetingsinitiatieven. Want samen eten, samen leven: dat is toch de essentie van een dorp?
Een laatste bijzonderheid: om elke machtsconcentratie te vermijden, werd de selectie én de sociale begeleiding van de huurders verdeeld over vier verschillende vzw’s. Zo blijft het dorp écht participatief, transparant en gedragen door velen.
Het duwtje dat dromen werkelijkheid maakt
De Fondsen Bethléem en Lucienne Mosmans, beide beheerd door de Koning Boudewijnstichting, gaven dit ambitieuze project een stevige duw in de rug. Vanuit hun gezamenlijke missie — het creëren van sociale woningen in Brussel — investeerden zij samen 300.000 euro in de realisatie van de 51 nieuwe wooneenheden. Dankzij die steun kon het Sint‑Annadorp uitgroeien tot een plek waar wonen, hulpverlening en ontmoeting elkaar versterken.
"Sint‑Annadorp is een plaats die gebouwd wordt op solidariteit en participatie op elk niveau"
Het dorp droomt verder, en hoe
Op middellange en lange termijn liggen er nog heel wat plannen op tafel. Zo wil men een dienst voor psychiatrische begeleiding op de site installeren, een dakterras aanleggen op één van de drie woonblokken en samen met de gemeente en buurtbewoners een klein parkje naast de overdekte doorgang beheren. Het dorp blijft dus volop groeien en zoeken naar manieren om zijn rol in de wijk te versterken.
Toch blijft coördinator Bernard Du Four realistisch: “We willen blijven bijdragen aan de dynamiek van de buurt, maar we moeten telkens bekijken wat haalbaar is. Niet alleen mensen worden kwetsbaarder; ook verenigingen, in Brussel maar evengoed elders, dreigen zonder steun verzwakt te raken. Het sociale vangnet krijgt steeds meer gaten…” Enthousiasme én voorzichtigheid: precies die combinatie vormt de basis voor gezond en duurzaam beheer van dit sociale en solidaire dorp.
BRON: PERSDIENST KONING BOUDEWIJNSTICHTING